Ces\u00e1ria Joana \u00c9vora (ur. 27 sierpnia 1941 w Mindelo na Wyspach Zielonego Przyl\u0105dka) – piosenkarka wykonuj\u0105ca morn\u0119, nazywana cz\u0119sto „bosonog\u0105 div\u0105” ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j zwyczaj wyst\u0119powania boso.<\/p>\n
Matka, kucharka, nie by\u0142a w stanie zaj\u0105\u0107 si\u0119 liczn\u0105 rodzin\u0105, ojciec wkr\u00f3tce umiera. Ces\u00e1ria szybko trafia do si\u00f3str zakonnych. Po dw\u00f3ch latach nauki gotowania, szycia i innych czynno\u015bci Ces\u00e1ria wraca do domu: kusi j\u0105 nocne, kolorowe \u017cycie Mindelo, t\u0119tni\u0105cego \u017cyciem kolonialnego portu. W wieku 16 lat odkrywa sw\u00f3j muzyczny talent, ale i pierwsze mi\u0142osne rozczarowania. Odt\u0105d \u015bpiewa. Jej scen\u0105 s\u0105 portowe bary, publiczno\u015bci\u0105 – ich bywalcy, stali i przyjezdni, miejscowi i cudzoziemcy. \u015apiewa za grosz, za kolacj\u0119, za drinka… Jakie\u015b przypadkowe nagrania w radio. Same rozczarowania i wieczna walka z ub\u00f3stwem i brakiem artystycznego spe\u0142nienia. Jest \u015bwiadoma swego talentu, ale bezradna. W 1975 roku zniech\u0119cona, zm\u0119czona \u017cyciem bez jutra, alkoholem i osobistymi pora\u017ckami milknie na ca\u0142e 10 lat.<\/p>\n
Powraca do \u017cycia i do muzyki, by nagra\u0107 kolejno dwie p\u0142yty: zbiorow\u0105, w Portugalii, wraz z innymi pie\u015bniarkami z Cabo Verde i solow\u0105. Obie bez widok\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107. W roku 1986 w \u017cyciu Ces\u00e1rii pojawia si\u0119 mieszkaj\u0105cy we Francji Jos\u00e9 da Silva, m\u0142ody Kabowerdyczyk, dobry duch Ces\u00e1rii, przysz\u0142y agent i producent. Zaprasza 47-letni\u0105 Ces\u00e1ri\u0119 do Pary\u017ca. Dwa pierwsze albumy La Diva aux pieds nus (1988) i Distino di Belita (1990), to uporczywa walka o zaistnienie. Mar Azul (1991), pierwsza ca\u0142kowicie akustyczna p\u0142yta, to ma\u0142e \u015bwiate\u0142ko w tunelu do kariery; rodzi si\u0119 „Bosonoga Diva”. Trzeci album (1992), z tytu\u0142ow\u0105 piosenk\u0105 Miss Perfumado i s\u0142ynnym dzi\u015b Sodade to dziesi\u0105tki tysi\u0119cy sprzedanych egzemplarzy i pierwsza z\u0142ota p\u0142yta. I prawdziwa muzyczna konsekracja: recital w paryskiej Olympii. Ukazuj\u0105 si\u0119 kolejne albumy: Ces\u00e1ria (1995) i Cabo Verde (1997), obie nominowane do nagrody Grammy. \u00c9vora zostaje uznana za muzyczne odkrycie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Dalej wszystko toczy si\u0119 szybko. Nowy dom, oczywi\u015bcie w Mindelo, nowe kontrakty (BMG France), nowe p\u0142yty (Caf\u00e9 Atlantico, 1999, S\u00e2o Vicente di Longe, 2001), niezliczone kompilacje i wznowienia, z\u0142ote i platynowe p\u0142yty. I koncerty, setki koncert\u00f3w od Nowego Jorku do Tokio i wype\u0142nione po brzegi najwi\u0119ksze sale \u015bwiata. Ces\u00e1ria bierze udzia\u0142 w nagraniach do film\u00f3w: Besame Mucho w Great Expectations Alfonsa Cuarona (1997) i Ausencia w filmie Underground Emira Kusturicy. Sama pojawia si\u0119 na ta\u015bmie filmowej w epizodycznej roli matki m\u0142odego Kabowerdyjczyka w filmie Pola Cruchtena Black Dju (1996) i kilkuminutowej sekwencji w O Testamento do Senhor Napomuceno (1997) Francesca Manso. Nie stroni od piosenek \u015bpiewanych w duecie m.in. z Teofilo Chantre (Cabo Verde), Eleftheri\u0105 Arvanitaki, Tani\u0105 Libertad, ostatnio z Adriano Celentano, Bernardem Lavilliers, a wkr\u00f3tce, zgodnie z \u017cyczeniem Ces\u00e1rii, z Charlesem Aznavourem. R\u00f3wnie\u017c ch\u0119\u0107 wsp\u00f3lnego nagrania wyrazi\u0142a Madonna. Ale chyba najpi\u0119kniejsz\u0105 piosenk\u0105 \u015bpiewan\u0105 w duecie pozostaje Yamore, z Salifem Keit\u0105 na p\u0142ycie Moffou. Uniwersalno\u015b\u0107 muzyki Ces\u00e1rii docenili najlepsi did\u017ceje, czego dowodem s\u0105 kolejne wydane w 2003 roku remiksy (Club Sodade).<\/p>\n
Koncerty i wywiady z artystk\u0105 mo\u017cna zobaczy\u0107 na kasetach VHS i p\u0142ytach DVD: Ces\u00e1ria \u00c9vora Miss Perfumado, Lusafrica 1995 (VHS), Ces\u00e1ria \u00c9vora, ARTE 2000, Ces\u00e1ria \u00c9vora Live in Paris Lusafrica – BMG 2002, Live d’Amor au Grand Rex – BMG 2004. Do tej pory wydano tak\u017ce dwie biografie artystki (w Polsce: Ces\u00e1ria \u00c9vora. G\u0142os Wysp Zielonego Przyl\u0105dka, Tw\u00f3j Styl 2003, t\u0142. El\u017cbieta Sieradzi\u0144ska).<\/p>\n
Ces\u00e1ria wspiera m\u0142odych kabowerdyjskich muzyk\u00f3w, finansuje koncerty. Bierze aktywny udzia\u0142 w muzycznych przedsi\u0119wzi\u0119ciach, maj\u0105cych zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 \u015bwiata na problemy Afryki i \u015bwiata. St\u0105d udzia\u0142 w nagraniach takich p\u0142yt jak Drop The Debt (2002) – apel o anulowanie d\u0142ug\u00f3w najubo\u017cszych kraj\u00f3w \u015bwiata, RedHot+Rio (walka z AIDS), Gaia (ochrona \u015brodowiska naturalnego), Crian\u00e7as di terra (budowa wiosek dzieci\u0119cych). W marcu 2003 roku Ces\u00e1ria \u00c9vora zosta\u0142a, jako pierwsza pie\u015bniarka, Ambasadorem \u015awiatowego Programu \u017bywno\u015bciowego przy ONZ.<\/p>\n
Rok 2004 to apogeum kariery Cize. P\u0142yta Voz d’Amor (G\u0142os mi\u0142o\u015bci) zdobywa Grammy w kategorii world music (poprzednio tylko nominacje) i kolejne z\u0142ote i platynowe p\u0142yty. Jest to by\u0107 mo\u017ce najlepsza p\u0142yta w karierze Ces\u00e1rii, kwintesencja muzycznego geniuszu Cabo Verde i prawdziwy dow\u00f3d mi\u0142o\u015bci artystki do swego kraju i rodzinnego miasta, kt\u00f3rego jest zreszt\u0105 prawdziwym ambasadorem (ma dyplomatyczny paszport Cabo Verde). W 2004 \u00c9vora otrzymuje tak\u017ce presti\u017cow\u0105 nagrod\u0119 Victoires de la Musiques i Medaille des Arts et de la Litterature. Ostatnia p\u0142yta Ces\u00e1rii Rogamar 2006 (pro\u015bba, b\u0142aganie, modlitwa do morza) potwierdza g\u0142\u0119bokie przywi\u0105zanie artystki do muzycznej tradycji swego kraju i jej pozycj\u0119 w artystycznym \u015bwiecie world music.<\/p>\n
Prywatnie niezwykle przywi\u0105zana do Cabo Verde i Mindelo, w kt\u00f3rym niezmiennie mieszka. Uwielbia sw\u0105 liczn\u0105 rodzin\u0119, skromna, naturalna, spontaniczna, tak w \u017cyciu jak na scenie. Lubi dobr\u0105 kuchni\u0119, zakupy i … papierosy. Nie wierzy w przeznaczenie. Nie przywi\u0105zuje wagi do pieni\u0119dzy. \u015apiewa wy\u0142\u0105cznie po kreolsku („s\u00e2ovicentowskim”) lub po portugalsku (z wyj\u0105tkiem Besame mucho, na potrzeby filmu). Ku \u017calowi publiczno\u015bci nigdy nie bisuje dwa razy. Niegdy\u015b g\u0142odna i biedna, lekcewa\u017cona i poni\u017cana, dzi\u015b nie chce o tym m\u00f3wi\u0107, lecz pami\u0119ta. Samochodem przeje\u017cd\u017ca ulice, po kt\u00f3rych – bosonogiej – nie wolno by\u0142o jej chodzi\u0107. I wci\u0105\u017c \u015bpiewa boso – na pami\u0105tk\u0119.<\/p>\n
Dzi\u015b bogata, s\u0142awna i uwielbiana jest wci\u0105\u017c t\u0105 sam\u0105 „kobiet\u0105 z Afryki”. Identyfikuje si\u0119 z tytu\u0142ow\u0105 „kobiet\u0105 z wysp” (Amdjer de nos terra), z p\u0142yty Voz d’Amor. I cho\u0107 m\u00f3wi\u0105 o niej „Kr\u00f3lowa morny” czy „Cesarzowa Wysp Zielonego Przyl\u0105dka”, ona sama m\u00f3wi o sobie: ”ja jestem po prostu Ces\u00e1ria”.<\/p>\n