Youssou N’Dour (ur. 1 pa\u017adziernika 1959 w Dakarze) – senegalski kompozytor, wokalista i perkusista murzy\u0144ski (z ludu Wolof\u00f3w), najszerzej obecnie znany muzyk Czarnej Afryki. Ma niepowtarzalny, wysoki tembr g\u0142osu, obejmuj\u0105cego 5 oktaw, kt\u00f3ry wed\u0142ug opinii krytyk\u00f3w „zawiera w sobie histori\u0119 Afryki” (Rolling Stone).<\/p>\n
Youssou N’Dour \u015bpiewa\u0142 ju\u017c jako dziecko podczas ceremonii religijnych w Medinie – rodzinnej dzielnicy Dakaru. Regularne wyst\u0119py zacz\u0105\u0142 w wieku 12 lat. Jako nastolatek \u015bpiewa\u0142 w czo\u0142owej grupie senegalskiej lat siedemdziesi\u0105tych – Star Band. Maj\u0105c 20 lat za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 grup\u0119 Etoile de Dakar, graj\u0105c\u0105 modn\u0105 w\u00f3wczas w Afryce muzyk\u0119 latynosk\u0105. W 1981 N’Dour za\u0142o\u017cy\u0142 nast\u0119pn\u0105, dzia\u0142aj\u0105c\u0105 do dzi\u015b, grup\u0119 Super Etoile. W po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych grupa ta doprowadzi\u0142a do rozkwitu specyficzny senegalski styl muzyczny zwany (z j\u0119zyka wolof) mbalax, \u0142\u0105cz\u0105cy nowoczesne popowe brzmienie z tradycyjn\u0105 muzyk\u0105 afryka\u0144sk\u0105. Super Etoile wkr\u00f3tce sta\u0142a si\u0119 najs\u0142ynniejsz\u0105 grup\u0105 Czarnej Afryki.<\/p>\n
Dla zachodniej publiczno\u015bci odkry\u0142 Youssou N’Doura Peter Gabriel. Na jego albumie So z 1986 N’Dour za\u015bpiewa\u0142 w utworze In Your Eyes. N’Dour i Super Etoile towarzyszyli Gabrielowi w \u015bwiatowym tournee po wydaniu tej p\u0142yty. W 1988 Youssou N’Dour uczestniczy\u0142 w \u015bwiatowym tournee Human Rights Now!, organizowanym przez Amnesty International, obok Bruce’a Springsteena, Stinga i Tracy Chapman.<\/p>\n
W 1989 Virgin wyda\u0142a pierwszy album Youssou N’Doura promowany na skal\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 – The Lion. Album zawiera\u0142 mi\u0119dzy innymi utw\u00f3r Shaking the Tree, autorstwa Petera Gabriela. W 1990 ta sama firma wyda\u0142a jego drugi mi\u0119dzynarodowy album Set (w j\u0119zyku wolof „czysty”), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 dla m\u0142odzie\u017cy w Senegalu inspiracj\u0105 do ekologicznej akcji czyszczenia miast Set Setaal.<\/p>\n
W 1991 N’Dour podpisa\u0142 kontrakt z wytw\u00f3rni\u0105 p\u0142ytow\u0105 40 Acres and a Mule Musicworks (oddzia\u0142em Columbii), prowadzon\u0105 przez Spike’a Lee, specjalizuj\u0105c\u0105 si\u0119 w muzyce Czarnej Afryki. W 1992 wytw\u00f3rnia ta wyda\u0142a album N’Doura i Super Etoile – Eyes Open, nagrany we w\u0142asnym studiu N’Doura Xippi w Dakarze. Eyes Open by\u0142 nominowany do nagrody Grammy. Po wydaniu Eyes Open Youssou N’Dour zosta\u0142 ambasadorem UNICEF na Mi\u0119dzynarodowy Rok Dziecka. W lipcu 1993 w Pary\u017cu wystawiono skomponowan\u0105 przez N’Doura oper\u0119 w stylu muzyki afryka\u0144skiej. W tym samym roku N’Dour uczestniczy\u0142 w programie BBC Rhythms of the World. W 1994 wsp\u00f3lnie z Neneh Cherry nagra\u0142 przebojowy singel 7 Seconds, zamieszczony na albumie Wommat (w j\u0119zyku wolof „przewodnik”) z 1994. By\u0142 to, jak dot\u0105d, jego najwi\u0119kszy komercyjny sukces. Utw\u00f3r zosta\u0142 w Europie piosenk\u0105 1995 roku.<\/p>\n
Youssou N’Dour anga\u017cuje si\u0119 w promocj\u0119 senegalskiej muzyki i kultury na \u015bwiecie. W 1994 by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Society of African Promotion – zajmuj\u0105cej si\u0119 tym organizacji. W 1996 za\u0142o\u017cy\u0142 wytw\u00f3rni\u0119 p\u0142ytow\u0105 Jololi (w j\u0119zyku wolof „dom”), nagrywaj\u0105c\u0105 (w studiu Xippi) i promuj\u0105c\u0105 senegalskich artyst\u00f3w. Jololi wsp\u00f3\u0142pracuje z wytw\u00f3rniami Real World, World Circuit, DeLabel i Virgin. W wielkich miastach Zachodniej Europy i P\u00f3\u0142nocnej Ameryki N’Dour organizuje cykliczne imprezy muzyczne The Great African Ball – wieczory z rodzim\u0105 muzyk\u0105 dla emigrant\u00f3w z Senegalu. Album Joko (w j\u0119zyku wolof „\u0142\u0105cze”) z 2000 by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 akcji zak\u0142adania w Afryce Zachodniej punkt\u00f3w dost\u0119pu do internetu. Muzycznie album ten by\u0142 pr\u00f3b\u0105 wyj\u015bcia poza ramy afryka\u0144skiej muzyki.<\/p>\n
W 2002 Youssou N’Dour wyda\u0142 album Coono du Reer (w j\u0119zyku wolof: „nic na pr\u00f3\u017cno”, tytu\u0142 angielski Nothing in Vain), bli\u017cszy, ni\u017c poprzednie, czysto afryka\u0144skiej stylistyce. Ostatnia jak dot\u0105d p\u0142yta N’Doura Egypt z 2004 mocniej, ni\u017c poprzednie albumy si\u0119ga do tradycji muzyki muzu\u0142ma\u0144skiej. Wed\u0142ug samego N’Doura album ten ma ukaza\u0107 \u015bwiatu tolerancyjne oblicze islamu.<\/p>\n