Polskie s\u0142owo „szanty” mia\u0142o odpowiada\u0107 angielskiemu „shanties”, na to przynajmniej wskazuje jego budowa. Jak si\u0119 jednak okazuje s\u0142owa te nie s\u0105 to\u017csame, szanty naby\u0142y u nas szerszego, ni\u017c pierwotne, znaczenia.
\nPrzyjrzyjmy si\u0119 wi\u0119c znaczeniu obu tych s\u0142\u00f3w.
\nShanties – w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie s\u0105 to marynarskie pie\u015bni pracy. Najbardziej prawdopodobne pochodzenie tego terminu wywodzi si\u0119 od s\u0142owa „chant”, oznaczaj\u0105cego „pie\u015b\u0144”, lub „\u015bpiewanie”. Shanties by\u0142y, co najwa\u017cniejsze, niemal zawsze \u015bpiewane a capella. Zdarza\u0142o si\u0119 \u017ce niekiedy akompaniowa\u0142y im skrzypce lub concertina.
\nSzanty – w Polsce przyj\u0119\u0142o si\u0119 nazywa\u0107 nimi wszelkie przy\u015bpiewki \u017ceglarskie. Nurt szantowy to ca\u0142e morskie \u015bpiewanie. Niekiedy mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c podzia\u0142 na szanty i pie\u015bni kubryku (czyli \u015bpiewane przez marynarzy w wolnym czasie piosenki o tematyce morskiej). Nie rozwi\u0105zuje nam to jednak problemu. Dlaczego ? Ju\u017c odpowiadam. Jak wspomnia\u0142em nasze „szanty” zawieraj\u0105 w sobie wszystko co morskie (niekiedy nawet wszystko co mokre, przypomina nam o tym grupa The Pioruners \u015bpiewaj\u0105c „Wi\u0142a Wianki”). Aby pozna\u0107 r\u00f3\u017cne odga\u0142\u0119zienia szantowego ruchu nale\u017cy prze\u015bledzi\u0107 pokr\u00f3tce rozw\u00f3j tego gatunku w Polsce.
\nOd pocz\u0105tku lat 80-tych obserwuje si\u0119 u nas rozw\u00f3j ruchu szantowego. Jak grzyby po deszczu pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe zespo\u0142y i festiwale. Grupy zaczynaj\u0105ce w\u0142a\u015bnie w latach 80-tych swoj\u0105 karier\u0119 s\u0105 dzi\u015b ju\u017c klasykami. Zespo\u0142y takie jak Mechanicy Shanty, Packet, Cztery Refy czy Stare Dzwony nale\u017c\u0105 do czo\u0142\u00f3wki morskiego \u015bpiewania.
\nWszystkie z wymienionych tu grup wykonuj\u0105 tradycyjne shanties, lecz chyba jedynie Stare Dzwony opieraj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na tym repertuarze. Z reszt\u0105 Marek Siurawski, jeden z jego filar\u00f3w jest najbardziej znanym polskim popularyzatorem pie\u015bni spod \u017cagli. Pozosta\u0142e zespo\u0142y ch\u0119tniej si\u0119gaj\u0105 po gatunek o kt\u00f3rym jeszcze nie wspomina\u0142em – tzw. „maritime folk”. C\u00f3\u017c to takiego? Ano piosenki ludowe, folkowe nawi\u0105zuj\u0105ce do pracy ludzi morza, marynarzy, \u017ceglarzy, rybak\u00f3w, opowiadaj\u0105 tez o problemach nadmorskich rodzin, mieszka\u0144c\u00f3w port\u00f3w, w\u0142\u00f3cz\u0119g\u00f3w. Normaln\u0105 spraw\u0105 jest, \u017ce tam gdzie jest morze, tam folklor morski si\u0119 pojawia. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce polscy wykonawcy si\u0119gaj\u0105 zazwyczaj po muzyk\u0119 „nadmorsk\u0105” Irlandii, Szkocji, Anglii, Bretanii i Kanady, czyli krain celtyckich. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z popularno\u015bci\u0105 muzyki celtyckiej. Co jednak by\u0142o wcze\u015bniej obecne w Polsce ? Czy aby muzyka celtycka nie zakorzeni\u0142a si\u0119 u nas przez szanty ? Przy okazji warto wspomnie\u0107 o poj\u0119ciu „polska szko\u0142a muzyki irlandzkiej”. Mam wra\u017cenie \u017ce pad\u0142o ono z ust odwiedzaj\u0105cych nasz kraj Holendr\u00f3w, nie mam jednak stuprocentowej pewno\u015bci. Owa „polska szko\u0142a” polega\u0107 mia\u0142a, wed\u0142ug ich oceny, na dopisywaniu morskich tekst\u00f3w do folkowych piosenek, zazwyczaj morzem niezwi\u0105zanych. Bardzo trafne stwierdzenie, niemal od pocz\u0105tk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego ruchu szantowego w Polsce (pisz\u0119 „wsp\u00f3\u0142czesnego” bo niekt\u00f3rzy, jak Jerzy Wadowski autor ksi\u0105\u017cki „Pie\u015bni spod \u017cagli” wywodz\u0105 nasz\u0105 kultur\u0119 morskiego \u015bpiewania z czas\u00f3w mi\u0119dzywojennych) mamy do czynienia z takim procederem – gar\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w szant znanych, a opartych na folkowych utworach l\u0105dowych:<\/p>\n
Zesp\u00f3\u0142 Cztery Refy jest wierny tradycji morskiej i \u015bpiewane przez nich piosenki to zazwyczaj do\u015b\u0107 wierne t\u0142umaczenia tekst\u00f3w. Jednak ten w\u0142a\u015bnie zesp\u00f3\u0142 uzna\u0142bym za najbardziej folkowy z zespo\u0142\u00f3w \u017ceglarskich. Poza pie\u015bniami morza i shanties wykonuje on tak\u017ce tradycyjne ta\u0144ce irlandzkie, szkockie, breto\u0144skie i angielskie. Na dodatek robi to z takim ogniem, \u017ce niejeden z naszych zespo\u0142\u00f3w celtycko-folkowych m\u00f3g\u0142by si\u0119 od nich wiele nauczy\u0107. Mocny g\u0142os Jerzego Ozaista i \u015bwietne teksty (doskona\u0142y przyk\u0142ad jak t\u0142umaczy\u0107 teksty nie zatracaj\u0105c ducha orygina\u0142u) Jerzego Rogackiego to niew\u0105tpliwe atuty grupy.
\nPolskie szanto\u015bpiewanie pod\u0105\u017ca te\u017c w innych kierunkach. Znana niegdy\u015b grupa Tonam & Synowie wyewoluowa\u0142a w grup\u0119 wokaln\u0105 Voices (brawurowe wykonanie „Preety Woman” jako gospel w koncercie debiut\u00f3w na festiwalu w Opolu kilka lat temu!), potem jednak rozpad\u0142a si\u0119. Jeden z „tonam\u00f3w” \u015bpiewa dzi\u015b w Rycz\u0105cych Dwudziestkach. Ten ostatni zesp\u00f3\u0142 r\u00f3wnie\u017c nie zawsze by\u0142 wierny piosence morskiej. P\u0142yta „By The Waters” zawiera bowiem niemal wy\u0142\u0105cznie tradycyjny repertuar gospel. Z grup dobrze przygotowanych wokalnie warto wymieni\u0107 The Pioruners. Ich aran\u017cacje cechuje podzia\u0142 na g\u0142osy, ale te\u017c cz\u0119sto ciekawe elementy humorystyczne.
\nInna grupa to zespo\u0142y na pograniczu piosenki morskiej i folk-rocka. Mieszcz\u0105 si\u0119 w nim wspomniani ju\u017c Krewni i Znajomi Kr\u00f3lika (nowe teksty coraz dalej odchodz\u0105 w g\u0142\u0105b l\u0105du), czy te\u017c zesp\u00f3\u0142 Smugglers. Smugglersi przekszta\u0142cili si\u0119 swego czasu w zesp\u00f3\u0142 Szela i musz\u0119 przyzna\u0107 \u017ce jest to m\u00f3j ulubiony folk-rockowy zesp\u00f3\u0142. P\u0142yta (w\u0142a\u015bciwie chyba tylko kaseta) „Pani Pana zabi\u0142a…” to wed\u0142ug mnie majstersztyk. Polecam gor\u0105co tym, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105. Obecnie zesp\u00f3\u0142 Smugglers pojawia si\u0119 zn\u00f3w na festiwalach, latem wspominali co\u015b o nowej p\u0142ycie. Je\u015bli mowa o folk-rockowcach nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 bia\u0142ostockiego The Bumpers. Ich peierwsza kaseta „Jadziem do Irlandii” jest w dystrybucji Folk Time’u, kaseta „…a \u017cywo!” to efemeryda, a p\u0142yty koncertowej „Wiecznie Zielone” nie mo\u017cna w og\u00f3le znale\u017a\u0107. Tak czy owak Bumpersi \u0142\u0105cz\u0105 w sobie najlepsze cechy naszych zespo\u0142\u00f3w \u017ceglarskich z energi\u0105 Pogues, nostalgi\u0105 Ukrainians i swobod\u0105 Louis Attaque. Do bardziej znanych nale\u017cy te\u017c formacja ex-Mechanika (mowa o zespole Mechanicy Shanty) S\u0142awka Klupsia, o tajemniczej nazwie Atlantyda.
\nJest te\u017c kilka zespo\u0142\u00f3w, kt\u00f3re bazuj\u0105 na w\u0142asnych pomys\u0142ach. Mimo to ich brzmienie przywodzi na my\u015bl w\u0142a\u015bnie folk. Mowa tu o cho\u0107by o grupie Mietek Folk (nazwa co nieco sugeruje), czyli szantowym odpowiedniku Running Wild, czy te\u017c EKT Gdynia. Ten drugi zesp\u00f3\u0142 nawi\u0105zuje jednak niekiedy do cudzych pomys\u0142\u00f3w. Ostatnio (no mo\u017ce nie tak ostatnio) do tego nurtu do\u0142\u0105czy\u0142 te\u017c zesp\u00f3\u0142 Orkiestra Dni Naszych.
\nOstatnia kategoria, przyznam \u017ce nie moja ulubiona, to tzw. szanty szuwarowo-bagienne. Ojcem tego terminu jest gruru tych w\u0142a\u015bnie piosenek Mirek „Kowal” Kowalewski z zespo\u0142u Zejman i Garkumpel (kolejna nazwa kt\u00f3ra mo\u017ce si\u0119 folkowo kojarzy\u0107). Szanty szuwarowo-bagienne to piosenki \u017ceglarskie znad jezior, rzek i innych zbiornik\u00f3w wodnych po kt\u00f3rych p\u0142ywa si\u0119 w r\u00f3\u017cnego rodzaju \u0142\u00f3dkach. Zazwyczaj opowiadaj\u0105 o rejsach po Mazurach, \u017ceglarskich imprezach i innych ciekawych aspektach \u017ceglarskiego \u017cycia.<\/p>\n
Podsumowuj\u0105c: w przypadku zespo\u0142\u00f3w szantowych bardzo cz\u0119sto mamy do czynienia z muzyk\u0105 celtyck\u0105. Poza tym sam „maritime folk” to nic innego jak kolejna ga\u0142\u0105\u017a roz\u0142o\u017cystego drzewa muzyki folkowej. Ju\u017c tradycj\u0105 staje si\u0119, \u017ce „Folkowe Drogi” ukazuj\u0105 jedynie wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej. By\u0107 mo\u017ce do tematu pie\u015bni morskich jeszcze wr\u00f3cimy, na razie mamy za sob\u0105 tylko polskie szanty…
Polskie s\u0142owo „szanty” mia\u0142o odpowiada\u0107 angielskiemu „shanties”, na to przynajmniej wskazuje jego budowa. Jak si\u0119 jednak okazuje s\u0142owa<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-6","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/efolk.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}